خوراک دام بزرگترین بخش هزینه در بسیاری از واحدهای دامپروری است. هر روشی که بتواند هزینه را کم کند و در عین حال کیفیت تغذیه را حفظ کند، برای دامدار یک امتیاز رقابتی مهم بهحساب میآید. استفاده هدفمند از DGS در خوراک دام و شکل خشکشده آن DDGS یکی از همین روشهاست و با مفهوم کشاورزی پایدار و اقتصاد چرخشی هماهنگی خوبی دارد.
اهمیت خوراک دام و نقش DGS در صنعت دامپروری
در صنعت دامپروری، بیش از ۷۰ درصد هزینههای پرورش انواع دام صرف تأمین خوراک میشود. این سهم بالا، تأمین خوراک را به یکی از جدیترین دغدغههای دامداران و سرمایهگذاران تبدیل کرده است. از طرف دیگر، تولید خوراک دام فقط بر پایه غلات و دانههای خوراکی انسان، فشار زیادی به منابع محدود کشاورزی وارد میکند و هزینهها را بالا میبرد.
در چنین شرایطی، استفاده از پسماندهای کشاورزی و محصولات جانبی صنایع تبدیلی اهمیت بیشتری پیدا میکند. یکی از مهمترین این منابع، استفاده از DGS در خوراک دام است که امکان کاهش هزینه و در عین حال حفظ سطح مطلوب تغذیه را فراهم میکند و در کنار فعالیتهای ما در حوزه «غلات و محصولات کشاورزی» معنا پیدا میکند.
DGS و DDGS چیست؟
کنجاله تخمیری غلات یا DGS (Distillers Grains with Solubles) و نوع خشکشده آن DDGS (Dried Distillers Grains with Solubles) محصولات جانبی فرایند تولید اتانول از غلات هستند. در این فرایند از غلاتی مانند ذرت و گندم استفاده میشود و بخش اصلی نشاسته آنها به اتانول سوختی تبدیل میشود. مواد باقیمانده که سرشار از پروتئین، املاح، ویتامین و فیبر هستند، به شکل DGS و DDGS در میآیند.
این کنجاله تخمیری ترکیبی متراکمتر از مواد مغذی غلات اولیه دارد. به همین دلیل، DGS و DDGS بهعنوان منابع پروتئینی و انرژیزا، جایگاه ویژهای در جیرههای غذایی دام و طیور پیدا کردهاند و بهویژه در جیرههای صنعتی، حضور DGS در خوراک دام روزبهروز پررنگتر میشود.
فرآیند تولید DGS و ارزش غذایی آن در خوراک دام
در کارخانههای تولید بایواتانول، غلات ابتدا آسیاب میشوند و آنزیمها نشاسته را به گلوکز تبدیل میکنند. سپس مخمرها گلوکز را تخمیر میکنند و از آن اتانول و دیاکسید کربن بهدست میآید. بعد از جداسازی اتانول، ترکیب جامد و مایع باقیمانده پایه اصلی تولید DGS و DDGS است.
برای آشنایی بیشتر با خود فرایند تولید این سوخت زیستی، مقاله «بایو اتانول: سوخت زیستی تجدیدپذیر» را هم مطالعه کنید.
بخشی از این ترکیب به صورت مرطوب عرضه میشود و بخشی دیگر پس از خشککردن به شکل DDGS در میآید. در هر دو حالت، بخش زیادی از پروتئین خام، چربی، فیبر و مواد معدنی غلات در این محصول متمرکز میشود. به همین دلیل، استفاده از DGS در خوراک دام میتواند بخشی از نیاز دام به منابع پروتئینی و انرژی را پوشش دهد و جیره را انعطافپذیرتر کند.
مزایای استفاده از DGS در خوراک دام
- کاهش هزینههای خوراک: در بسیاری از بازارها، قیمت هر کیلوگرم DGS و DDGS از خوراکهای سنتی مانند ذرت و کنجاله سویا پایینتر است. دامدار با جایگزینی بخشی از جیره با DGS در خوراک دام، میتواند هزینه نهایی پرورش را کاهش دهد.
- استفاده بهینه از پسماندهای کشاورزی: صنایع تولید بایواتانول حجم زیادی پسماند غلات ایجاد میکنند. تبدیل این پسماندها به DGS و استفاده از آن در خوراک دام، هدررفت منابع را کم میکند و ارزش افزوده جدیدی در زنجیره تولید ایجاد میکند.
- افزایش بهرهوری و سلامت دام: ترکیب پروتئین، چربی، فیبر و مواد معدنی در این کنجاله میتواند رشد دام را بهبود دهد و وضعیت بدنی را متعادلتر نگه دارد. وقتی فرمول جیره درست تنظیم شود، حضور این منبع در جیره به بهبود شاخصهای تولیدی، مانند افزایش وزن روزانه و بهبود ضریب تبدیل، کمک میکند.
- قابلیت حمل و نگهداری مناسب: نوع خشکشده این محصول یعنی DDGS رطوبت کمی دارد و در برابر فساد مقاومتر است. به همین دلیل، دامدار میتواند این خوراک را در حجم بالاتر ذخیره کند و بدون افت کیفیت، آن را حمل و حتی صادر کند.
جایگاه جهانی و آینده استفاده از DGS
بسیاری از کشورها برای مدیریت همزمان دو چالش مهم، یعنی تأمین خوراک دام و تولید انرژی تجدیدپذیر، به تولید DGS و DDGS رو آوردهاند. ایالات متحده آمریکا یکی از بزرگترین تولیدکنندگان و صادرکنندگان DDGS در جهان است و هر سال بخش قابلتوجهی از خوراک دام در این کشور از همین مسیر تأمین میشود.
در ایران نیز تعداد پالایشگاههای غلات و کارخانههای تولید بایواتانول رو به افزایش است. اگر برنامهریزی تغذیهای دقیق انجام شود و دامداران با مزایا و محدودیتهای DGS در خوراک دام آشنا شوند، این محصول میتواند سهم مهمی در کاهش هزینههای خوراک و کاهش وابستگی به واردات داشته باشد.
جمعبندی: چرا DGS در خوراک دام یک انتخاب استراتژیک است؟
استفاده از DGS و DDGS به عنوان بخشی از جیره غذایی دام، یک راهکار اقتصادی و پایدار بهشمار میآید. این محصولات هم به کاهش هزینه خوراک کمک میکنند و هم امکان استفاده بهتر از منابع کشاورزی و پسماندهای غلات را فراهم میکنند. به این ترتیب، دامداری میتواند سودآورتر و پایدارتر فعالیت کند.
توسعه فناوریهای تولید، بهبود استانداردهای کنترل کیفیت و آموزش دامداران درباره شیوه استفاده از DGS در خوراک دام، آینده این منبع خوراکی را روشنتر میکند. چنین رویکردی میتواند در کنار افزایش بهرهوری، به امنیت غذایی و توسعه پایدار در کشور نیز کمک کند.
اگر بهدنبال راهکارهای عملی برای استفاده از DGS هستید، میتوانید برای دریافت مشاوره تخصصی با کارشناسان ما در بخش «تماس با هلدینگ افق نو» در ارتباط باشید.
بدون دیدگاه